Is er een plekje voor Jacco in de kerk?

‘Mamma, gaan we vandaag naar de keruk?’ Jacco kijkt mij vol verwachting aan, maar helaas moet ik hem teleurstellen. ‘Nee, vandaag niet. Vandaag het is dinsdag. Nog vijf nachtjes slapen, dan gaan we naar de kerk.’ Zichtbaar teleurgesteld begint hij aan zijn ontbijt.

Ik vind het echt heel bijzonder dat hij zo graag naar de kerk wil. Toen ik zo oud was vond ik er namelijk niets aan om naar de kerk te gaan, maar ja… toen was er ook nog geen kindernevendienst en moesten wij de dienst gewoon uitzitten.

Verdrietig denk ik terug aan het gesprek dat ik pas geleden had over de kindernevendienst. Het gaat steeds moeilijker met Jacco tijdens de kindernevendienst. Jacco is ontzettend onvoorspelbaar in zijn gedrag. Hij kan heel lief zijn en leuk mee doen, maar hij kan ook zeer ongewenst gedrag vertonen wat moeilijk te doorbreken is.  Het probleem is dat je nooit van te voren weet hoe zijn gedrag zal zijn én dat zijn gedrag zomaar kan omslaan in negatief gedrag.

Ach, ik weet dat zijn gedrag lastig kan zijn en juist daarom gaat er telkens een tiener met hem mee naar de nevendienst. Maar nu hoor ik dat Jacco vooral tijdens het Bijbelverhaal storend gedrag vertoont. Ik begrijp echt dat dit heel lastig is voor de leiding, maar ik weet niet wat ik er verder nog aan kan doen.

Er wordt aan mij gevraagd of wij Jacco misschien ná het Bijbelverhaal naar de nevendienst willen brengen. Dat gaat echt niet! Met veel kunst en vliegwerk kunnen wij Jacco tot aan de nevendienst bij ons in de kerk houden, maar langer houden wij hem gewoon niet rustig.

Het is even stil aan de andere kant van de telefoonlijn. Dan krijg ik te horen waar ik al zo lang bang voor ben: ’We maken ons grote zorgen over Jacco. We vragen ons af of het nog langer haalbaar is dat Jacco naar de nevendienst kan gaan.’  Ondanks dat deze vraag al heel lang door mijn hoofd spookt, komt hij toch als een donderslag bij heldere hemel. Natuurlijk voel ik zelf ook wel aan dat het de ene keer beter gaat dan de andere keer. Dit hoor ik ook terug van de tieners die met Jacco mee gaan. Ik weet als geen ander hoe onvoorspelbaar Jacco is en moeilijk hij te corrigeren is. Maar om hem hiervoor thuis te houden, dat gaat mij te ver! Hij hoort immers net als elk ander kind ook bij de gemeente! Bovendien wil hij zelf dolgraag naar de kerk, hij vindt het heel erg leuk in de nevendienst!

Verdrietig denk ik aan alles wat wij al hebben moeten opgeven vanwege de epilepsie van Jacco. Naar de kerk gaan is één van de laatste dingen die wij als gezin nog samen kunnen doen. Ik zou het niet over mijn hart kunnen verkrijgen om tegen hem te moeten zeggen dat hij niet meer naar de kerk zou mogen gaan.  Ik weet zeker dat hij zal vragen: ’Waarom mag ik niet meer naar de keruk?’  Tja… wat moet ik dan antwoorden? Je mag niet meer naar de kerk, omdat je vervelend doet in de nevendienst? Dit druist in tegen alles waar ik voor sta en wat ik geloof!

Sinds ik moeder ben geworden van een zorg intensief kind, loop ik heel vaak tegen dit soort problemen aan. Het maakt dat ik heel creatief ben geworden in het zoeken naar oplossingen. Soms met positief resultaat, maar meestal weet men zich met een kind als Jacco geen raad. Dan is de boodschap luid en duidelijk: ‘Ik denk niet dat dit de plek is waar Jacco het beste tot zijn recht zal komen.’ Vooral dat laatste moet ik toch echt goed begrijpen…

Maar ik vraag mij af of er in onze kerk niet nog meer kinderen zijn die zoals Jacco wel graag naar de kerk willen, maar vanwege hun beperkingen eigenlijk nergens terecht kunnen. Vervolgens vraag ik mij af of er voor deze kinderen niet een aparte club tijdens de kerkdienst zou kunnen komen. Al zou het maar om een paar kinderen gaan die nu noodgedwongen thuis moeten blijven.

Want stel nu eens dat het niet Jacco was die drie jaar geleden epilepsie kreeg, maar dat het jouw kind was geweest…  

Deze blog is geschreven door Maaike.

Als reactie op deze blog schreef de jeugdwerker van deze gemeente een blog:

Vanavond stap ik binnen bij een echtpaar om te praten over hun zoon. Zijn moeder schreef gisteren een blog met de titel: Is er nog een plek voor Jacco in de kerk? Een hartenkreet van haar en een pijnlijke vraag voor mij om te lezen als jeugdwerker van hem.

De vraag van deze moeder is zo herkenbaar. In elke gemeente zijn ze – ja ook in uw gemeente – ouders die graag als gezin naar de kerk willen, maar daarin beperkt worden door de mogelijkheden van hun kind. Eigenlijk gaat dit nog een stap dieper: ouders die graag hun kind bij Jezus willen brengen, maar waar de werkelijkheid zo ontzettend weerbarstig lijkt te zijn.

Ik ken ouders die het liefst plaats nemen op het balkon en niet tussen de mensen, omdat ze weinig begrip krijgen van kerkbezoekers als hun kind niet stil kan zitten. Ouders die hun kind niet meer naar de kindernevendienst kunnen laten gaan, omdat de leiding ze niet aankan. Moeders die vertellen van de megastress op een zondagmorgen, omdat de kleinste wisselingen in de liturgie onveiligheid betekent voor hun kind.

Een aantal jaar geleden ben ik in onze kerk een gespreksgroep gestart voor deze ouders met unieke kinderen, of zoals ze vaker genoemd worden: kinderen met een sociale beperking. Elke keer als ik thuiskom van zo’n avond praten over deze prachtige kinderen en de strijd achter de voordeur moet ik een beetje huilen van binnen.

Hoe geven we het geloof door aan deze kinderen? Hoe geven we het geloof door aan Jacco? Wat kunnen wij als kerk daarin betekenen, voor hem, voor zijn gezin? Ik merk dat het elke keer weer een zoektocht op maat is.

Zo hebben we inmiddels standaard iemand geregeld die tijdens ons jeugdkamp van de kerk als enige taak heeft: zorg voor deze unieke kinderen. Deze persoon weet wat zij nodig hebben om te kunnen genieten van het kamp. Of lopen er een aantal tieners mee de kerk uit als de kindernevendienst begint om extra aandacht te geven aan een paar. En krijgen sommige gezinnen de liturgie een paar dagen van te voren, zodat ouders kinderen kunnen voorbereiden.

Vanavond dus de vraag hoe we Jacco and family weer een stap verder kunnen helpen. Ik weet het nu eerlijk gezegd nog niet, maar hoop dat we vanavond weer een stap verder komen en hem en zijn gezin weer een plekje kunnen gaan geven…

Kwetsbaar

Als ouders zijn we kwetsbaar, dat besefte ik mij maar al te goed toen we als jonge ouders bij de uitvaart van het zoontje van kennissen waren. Hij was binnen een dag tijd overleden aan hersenvliesontsteking. De ouders hadden er alles aan gedaan om hem te redden maar het had niet mogen baten. Het besef dat je kind er ineens niet meer kan zijn heeft grote impact op ons gehad: we vonden het daardoor heel moeilijk om onze kinderen los te laten.

Door wat wij mee hadden gemaakt met het zoontje van kennissen waren wij nogal beschermend naar onze kinderen. Het proces van loslaten is voor ons echt een worsteling geweest. Opmerkingen als: ”Nou ze zijn al zo groot, ze kunnen best alleen door het donker fietsen of ik zou ze lekker op de fiets laten gaan” hebben ons vaak het gevoel gegeven in de knel te zitten tussen onze eigen gevoelens en wat anderen van ons (onze opvoeding) verwachten. De wereld is beslist niet meer hetzelfde als toen wij tiener waren. Dus opmerkingen als ”Nou toen ik …jaar was ging ik al alleen naar…” hielpen ons geen stap verder!

Je kind willen beschermen is helemaal niet verkeerd tenzij…het jouw kind belemmert in zijn ontwikkeling. Het is belangrijk voor het zelfvertrouwen van een kind dat je als ouders investeert in de zelfstandigheid van jouw kind. Daarbij is het onmogelijk om je kind voor alles te beschermen. Omdat wij dat allemaal wel wisten liepen wij tegen onszelf aan en werd het loslaten van onze kinderen een hele worsteling. En nee, de ongevraagde opmerkingen en adviezen hielpen daar niet bij. Sterker nog het maakte ons alleen maar eenzamer in onze worsteling.

Met een vriendin heb ik een keer gedeeld dat ik het zo lastig vond om mijn kinderen los te laten omdat ik bang was één van hen te verliezen. Ze reageerde heel begripvol en deelde met mij hoe zij omgaat met het loslaten van haar kinderen en dat het bij haar ook niet allemaal vanzelf ging. We hebben samen gelachen, gehuild en geleerd van elkaar. We hebben in gebed onze kinderen in Gods handen gelegd. Wat er ook gebeurt; daar zijn ze veilig, daar waren we het samen over eens! Ja, het was heel kwetsbaar om dit te delen maar het heeft mij zoveel verder geholpen.

Inmiddels zijn onze kinderen groot en hebben we ze met vallen en opstaan leren loslaten. Ja, als ouders zijn we kwetsbaar! Laten we daarom lief zijn en begrip hebben voor elkaar en geen ongevraagde adviezen geven of opmerkingen plaatsen over de opvoeding. Je mag ervan uitgaan dat ouders hun kinderen liefhebben en opvoeden naar hun beste kunnen en hun stinkende best doen.

Maar durf ook kwetsbaar te zijn door jouw vragen en worstelingen te delen met iemand zodat jij en jouw kinderen verder kunnen in dat prachtige proces dat opvoeding heet!

Corien Rietberg 

Initiatiefnemer van Zorg voor Jongeren
Gespecialiseerd in het toerusten, begeleiden en coachen van kerken op het gebied van jeugdpastoraat.

Opvoeden 3.7 

Ouders die met elkaar in gesprek gaan is een belangrijk onderdeel van de cursus Opvoeden 3.7.
Wil je deze cursus bij jou in de kerk? Kijk dan voor meer informatie op onze website:

Opvoeden 3.7

Vakantie vieren kun je leren…

Ik werp een blik op de achterbank en zie dat mijn pubers verdiept zijn in hun mobiel. Rust op de achterbank…dat was een aantal jaar geleden wel anders. Ruzie op de achterbank juist op dat moment dat je, terwijl het heel druk is, de weg probeert te zoeken, omdat de weg heel anders is dan de Tomtom aangeeft. De momenten dat mijn kinderen gillend op de achterbank zaten en mijn man er bovenuit schreeuwde welke afslag hij moest hebben hadden er bijna voor gezorgd dat wij nooit meer op vakantie zouden gaan.

Wij houden van kamperen in het buitenland. Het liefst ergens waar het een beetje warm is. Daarvoor moet je toch al gauw een dagje rijden met een caravan. In de afgelopen jaren zijn we daar steeds beter in geworden. Wij hebben echt moeten leren dat de vakantie begint zodra je de auto instapt en eindigt als je de auto weer de oprit oprijdt. Dat maakt dat reizen niet iets is om naar de bestemming te gaan maar een onderdeel is van de vakantie. Het loslaten van ergens snel willen komen maakte mij ontspannen en daar plukte ik direct de fijne vruchten van…Een ontspannen moeder heeft een ontspannen invloed op haar kinderen.

Inmiddels wisten wij ook wel waar de knelpunten tijdens de reis zaten (Ooit door Luik gereden? Dan weet je wat ik bedoel!)
Om de rust in de auto te bewaren hadden wij ons goed voorbereid. De laatste versie van Tomtom geïnstalleerd, de nieuwste wegenkaart bij de hand en voor de kinderen de eerste verrassing: ‘Het grote zomerboek van Donald Duck voor onze zoon en de meidenvariant voor onze dochter.’ Terwijl zij verdiept waren in hun stripverhalen kon ik helpen opletten en reden wij rustig verder.

Van even snel een tank en plaspauze maakten wij een serieuze pauze. We zochten een parkeerplaats op met een mooie speeltuin. Even rennen, klimmen en klauteren om alle energie kwijt te raken voordat ze weer een tijd stil moesten zitten. Wij heerlijk met een bakje koffie in de schaduw…ja dit is vakantie!

Als het toch vakantie is dan hoeven we er ook niet in één dag heen te rijden. Rond een uur of vier zoeken we een camping op. Gezellig met elkaar eten, nog even spelen en als de kinderen op bed liggen samen voor de caravan een glaasje wijn. De volgende ochtend uitgerust weer verder.

Het vakantie vieren met kinderen hebben wij echt moeten leren. Het besef dat je als ouders een voorbeeld bent geldt ook tijdens vakantie leerden wij: ‘Als je zelf ontspannen bent en al begint te genieten zodra je de auto instapt doen jouw kinderen dat ook.’

Inmiddels hebben wij het vakantie vieren goed onder de knie. Nu met pubers vraagt dat misschien wel andere dingen. Maar dat de vakantie begint zodra je de auto instapt houden we erin. Daar varen wij, maar zeker onze pubers wel bij.

Fijne vakantie gewenst allemaal!

Dit artikel is door Corien Rietberg geschreven voor het blad Generator van de HGJB.

Houvast in rouw- en verlieservaringen

Als de basisveiligheid wankelt

Als we aan jongeren denken, staan we er misschien niet zo snel bij stil dat ook zij te maken hebben met verlieservaringen. Toch blijkt in de praktijk dat er maar weinig jongeren zijn die geen verlies hebben doorgemaakt. Hoe vinden ze dan houvast? Hoe kun je hen daarbij helpen?

Bij verlieservaringen van jongeren denken we vaak in de eerste plaats aan momenten waarop iemand uit de omgeving van een jongere is overleden. Dit is inderdaad een realiteit in het leven van veel jongeren. Maar de reactiepatronen die in zo’n situatie voorkomen, herkennen we in meer of mindere mate ook bij andere verlieservaringen. Hierbij kun je denken aan een scheiding of een verhuizing. Ook in dergelijke situaties verandert er veel en moet er afscheid genomen worden van wat was en er nooit meer zal zijn. De basisveiligheid van een jongere wordt aan het wankelen gebracht.

Rouwtaken

Het proces van het omgaan met verlies wordt ‘rouwen’ genoemd. Dit proces is complex, het vraagt tijd en verloopt bij iedere jongere anders. Eén van de modellen om naar dat proces te kijken, is dat van de rouwtaken. Het mooie van dit model is dat het ruimte biedt aan het unieke van elk individueel verwerkingsproces. Het beschrijft vier rouwtaken die iemand bij een verlieservaring doorloopt. Dit hoeft niet op volgorde; de rouwtaken kunnen kriskras door elkaar heenlopen.

• Het aanvaarden van de realiteit van het verlies.
  – Volledig beseffen dat wat was nooit meer terugkomt.
• De pijn en het verdriet doorleven.
  – Toelaten van en leren omgaan met de pijn.
  – Toelaten van en leren omgaan met de emoties; zoals verdriet, woede en gevoelens van schuld.
• Aanpassen aan de veranderingen die samenhangen met de verlieservaring.
  – Aangaan van nieuwe relaties.
  – Ontwikkelen van een nieuwe identiteit waar het verlies onderdeel van is.
• Het verlies een plek geven.
  – Het verdriet om het verlies is er nog, maar bepaalt niet meer het hele zijn.
  – Betekenis en gevolgen begrijpen van het verlies.
  – Onderhouden van een betekenisvolle band met wat verloren is, bijvoorbeeld door het ophalen van herinneringen.
  – Continueren van ontwikkelingstaken die passen bij de leeftijd. Elke jongere heeft ontwikkelingstaken te volbrengen. Tijdens een rouwproces staat die ontwikkeling min of meer stil.

Sommige jongeren lijken hun ‘gewone’ leven weer snel op te pakken; andere blijven er wat meer in hangen… Het is goed om te beseffen dat er voor rouw geen tijdsindicatie is. Je kunt niet zeggen dat het bijvoorbeeld na een jaar stopt. Ook jongeren die verder (lijken te) gaan met hun leven, kunnen na een tijdje weer gaan rouwen.

Jeugdleider

Als jeugdleider kun je in het rouwproces van grote betekenis zijn voor een jongere. Je hoeft niet alle antwoorden te hebben, als je er maar bent voor hem of haar. Troost ligt vaak niet in praten, maar in aandacht en de relatie op zich. Laat weten dat je aan de jongere denkt, bijvoorbeeld door een kaartje of appje te sturen. Vraag waar de jongere behoefte aan heeft. Dit is belangrijk direct na het verlies maar zeker ook later. Bedenk welke datums belangrijk zijn voor de jongere, bijvoorbeeld een verjaardag of sterfdag. Laat juist op die dagen weten dat je aan de jongere denkt.

Naast aandacht en er-gewoon-zijn is ook samen praten iets dat jij als jeugdleider voor de jongere kunt betekenen. Zoals in elk gesprek is ook nu luisteren belangrijk. Probeer alles wat je denkt en weet los te laten zodat je echt met een open mind kunt luisteren. Wat een jongere met jou deelt, is vaak maar een topje van de ijsberg. Als je doorvraagt, krijg je vaak meer van die ijsberg te zien.

Wil je meer weten over in gesprek zijn met jongeren?
Vraag dan het gratis artikel ‘In gesprek met jongeren’ aan op zorgvoorjongeren.nl/artikelen-blogs.

Veilig

Als je betrokken bent bij een jongere, weet je ook wanneer het niet zo goed gaat met hem of haar. Het kan zijn dat een jongere blijft hangen in het rouwproces, of dat hij helemaal niet lijkt te rouwen. Jongeren komen pas aan verwerking toe als hun eigen situatie veilig is. Wanneer een jongere belast wordt met de emoties van ouders komt het zelf niet aan de rouwtaken toe.

Als je dit denkt waar te nemen, is het goed om eerst te checken of dit werkelijk zo is. Daarna kun je kijken wie er allemaal betrokken zijn op het gezin, zodat je er een beeld van krijgt welke hulplijnen er voor de ouder(s) en voor de jongere ingezet kunnen worden.

Last but not least: bid voor – en als de jongere het fijn vindt ook met – de jongere.

Werkvormen

Ben je pastoraal medewerker en trek je intensiever met een jongere op, dan kun je ook werkvormen gebruiken om de jongere te helpen in het rouwproces.

• Had-ik-maar lijstje – De gedachte van ‘Had ik maar…’ kan een jongere achtervolgen. Door het op te schrijven, uit te spreken en samen in gebed bij God te brengen, kan een jongere verder komen in rouwtaak twee.
• Vragen/pijn-potjes – Laat de jongere pijn en vragen opschrijven en doe deze in potjes. De jongere kan een papier uit het potje halen. Je bespreekt dan samen wat op het briefje staat. Geen zin in die vraag? Stop het terug in het potje. Vraag besproken en wat de jongere betreft klaar? Dan kan het briefje weggegooid worden. Nog niet uitgesproken wat op het papiertje staat? Stop het dan weer terug.
• Bijbels persoon – Kijk samen naar een persoon uit de Bijbel die te maken had met verdriet. Hoe ging deze persoon ermee om? Denk bijvoorbeeld aan Jeremia, die in Klaagliederen schrijft over het verdriet dat hij heeft over de verwoesting van Jeruzalem. Jeremia rouwde over dit verlies, maar vond toch hoop.

Corien Rietberg 

Initiatiefnemer van Zorg voor Jongeren
Gespecialiseerd in het toerusten, begeleiden en coachen van kerken op het gebied van jeugdpastoraat.

Tip: De Lifebox

• De Lifebox biedt een compleet uitgewerkt programma om met tieners in gesprek te gaan over het thema rouw. Het programma is zo vormgegeven dat jij als jeugdleider een keuze kunt maken uit diverse onderdelen.  De Lifebox is mede ontwikkeld door Zorg voor Jongeren. www.stronglife.nl/Lifebox
• Op methode.hgjb.nl staat een HGJB-tienerwerkprogramma over rouw, onder de titel ‘Een koffer herinneringen’.

In gesprek met tieners

Voor sommige mensen is het contact met tieners iets dat hen haast vanzelf afgaat. Voor anderen ligt dat wat anders. Je vraagt je af of de tieners wel op jou zitten te wachten… en hoe begin je een gesprek? Hoe houd je het gesprek gaande?

Maar nog belangrijker: ‘Hoe kom je erachter hoe het nou echt met een tiener gaat?’ Om jou als jeugdleider te ondersteunen in het contact met jouw tieners geven we in het artikel: ‘In gesprek met tieners’ praktische tips.

Via de onderstaande knop kun je de link naar het gratis artikel opvragen.

Tieners en eenzaamheid

Sinds Corona lezen we steeds vaker over jongeren en eenzaamheid. Uit onderzoek blijkt dat 32% van de jongeren tussen de 12 en 25 zich eenzaam voelen. Juist een vakantieperiode waarin er geen school en jeugdwerk is kan de eenzaamheid voor een tiener toenemen.

Maar wat is eenzaamheid eigenlijk, hoe herken je eenzaamheid en wat kun jij als jeugdleider betekenen?

Eenzaamheid heeft niet altijd te maken met een gemis aan sociale contacten (Sociale eenzaamheid). Een tiener kan een goed gevulde agenda hebben met afspraken met vrienden en zich toch eenzaam voelen. Het kan zijn dat relaties minder openhartig zijn, het gevoel hebben nergens tussen te passen, niet begrepen voelen of het idee hebben er alleen voor te staan (Emotionele eenzaamheid).

De gevolgen van eenzaamheid worden vaak onderschat. Juist voor tieners is eenzaamheid een groot probleem. Niet alleen staat tijdens de tienertijd de ontwikkeling van het sociale zelf centraal, ook het persoonlijke zelf ontwikkelt zich. En dat gebeurt in interactie met anderen.

Signalen die kunnen wijzen op eenzaamheid, kunnen worden verdeeld in:

• Lichamelijke klachten
• Psychische klachten
• Sociale problemen
• Gedragsproblemen

Op deze signaleringskaart kun je signalen vinden die erop kunnen wijzen dat een tiener eenzaam is.

Heb je het idee dat een tiener eenzaam is?

• Bespreek jouw vermoedens dan eerst met een collega jeugdleider. Heeft die hetzelfde vermoeden?
• Maak het dan bespreekbaar met de tiener. Zijn jouw vermoedens juist?
• Vraag dan of de tiener zelf stappen kan ondernemen (Join us geeft hier tips voor). Lukt dat niet?
• Bespreek dan wat jij voor de tiener kunt doen. Misschien is er in jouw kerk wel een jeugdpastoraal team of kun je de tiener doorverwijzen naar het sociale team van jouw gemeente. Ga nooit zonder overleg met de tiener zelf aan de slag.

Tips voor jou als jeugdleider

• Laat de tiener weten dat hij gezien en gehoord is door jou!
• Beloof je weer contact op te nemen? Zet dit dan in jouw agenda zodat je dit niet vergeet.
• Bespreek het thema eenzaamheid tijdens een clubavond. In Lifebox 2 bieden we daar een avondvullend programma voor aan.

Dit artikel is geschreven door: Corien Rietberg van Zorg voor Jongeren